Start -> Patroni Świątyni -> Święci Cerkwi - omówienie

Święci Cerkwi - omówienie

 


 

  • Święci Cerkwi - wprowadzenie
.
.
Każda rocznica staje się dla człowieka źródłem refleksji nad samym sobą i otaczającym nas światem. Podobna, a może nawet zdwojona w swej sile, chwila zadumy zastaje każdego u progu wstąpienia w trzecie tysiąclecie. Jacy jesteśmy, a jakimi chcielibyśmy być? Czyż dążeniem człowieka nie jest osiągnięcie doskonałości? "Bądźcie doskonali, jak Ojciec wasz Niebieski doskonały jest" (Mt 5, 48). Zastanawiając się nad tymi słowami, skierowanymi przez Chrystusa do uczniów, mimowolnie nasze myśli napotykają na swej drodze postacie tych, którzy "choć martwi, przecież mówią". Święci bowiem, bez wątpienia o nich tu mowa, wywierali i wciąż wywierają istotny wpływ na kształt naszego życia duchowego.

Święci to postacie szczególne, a świętość to nie dar sam w sobie, to przede wszystkim uwieńczenie pracy -starań i dążeń - człowieka dążącego do bycia świętym. Święci, to ci, którzy żyjąc na ziemi oddają się na służbę Bogu w sposób heroiczny, którzy przypodobują Mu się szczególnie swym prawym życiem, a po śmierci przebywając na niebiosach modlą się za nas i pomagają żyjącym na ziemi. Święci to ci, którzy przez "życie w Chrystusie" przyjmują Łaskę Bożą i współdziałają z nią gorliwiej i bardziej bezinteresownie niż inni, stając się podobni do Chrystusa. Święci to wreszcie ci, którzy poprzez Świętego Ducha otrzymali od Boga niezwykły dar, wywyższający człowieka, który Cerkiew potwierdza w procesie kanonizacji.

Jednostki, dziesiątki, setki i tysiące świętych Kościoła Chrystusowego złożyły się na przebogatą hagiografię chrześcijańską, w której odnajdujemy niewyczerpane wzorce i drogowskazy dla naszego życia. Na tle szeroko w naszym kraju prezentowanej hagiografii rzymskokatolickiej wciąż niezasłużenie mało znana przeciętnemu czytelnikowi pozostaje niezwykle bogata hagiografia prawosławna. Stanowi ona znaczny i znaczący fragment dorobku Cerkwi prawosławnej i przepiękną perłę w skarbnicy całego chrześcijaństwa. O niezatracalnym blasku tego klejnotu traktuje niniejsza publikacja.

Zasadniczą część pracy stanowi blisko siedemset biogramów najbardziej znanych świętych czczonych przez Cerkiew prawosławną powszechnie lub lokalnie. Poza nimi ponad dwieście odsyłaczy sygnalizuje wspomnienie świętego nie opatrzonego oddzielną notą biograficzną. Zarówno święci, którym poświęcono oddzielny biogram jak i wzmiankowani w pracy, to oczywiście zaledwie tylko część przebogatej, nieustannie rozwijającej się prawosławnej hagiografii.

W celu ułatwienia korzystania z pracy biogramy prezentowane są w porządku alfabetycznym, przy czym w przypadku imion bardziej popularnych o kolejności postaci decyduje przydomek, kategoria bądź tytuł świętego. Poszczególne biogramy posiadają w miarę jednolitą strukturę. Po imieniu świętego w nawiasach, kursywą podane jest staro-cerkiewno-słowiańskie brzemienie jego imienia, kategoria i tytuł, co w znacznym stopniu (pomimo zwykle używanych na ikonach skrótów) powinno ułatwić identyfikację świętych na ikonach ruskich, najczęściej spotykanych w naszym kraju. Następnie podawany jest dzień (lub dni), w którym Cerkiew prawosławna oddaje świętemu cześć. Zwykle jest to dzień jego śmierci, który stawał się jednocześnie dniem narodzin dla nieba, niekiedy również inne dni upamiętniające świętego - data przeniesienia jego relikwii, złożenia ich w ołtarzu lub innym honorowym miejscu, data zaliczenia do grona świętych. Ponieważ wiele Cerkwi prawosławnych w życiu liturgicznym wciąż korzysta z kalendarza juliańskiego (zwanego też "starym stylem"), a nie z powszechnie obowiązującego, państwowego kalendarza gregoriańskiego (zwanego "nowym stylem"), podaję dni pamięci świętych według obu kalendarzy (juliański/gregoriański).

Zasadniczą część każdego biogramu stanowi prezentacja żywota świętego, jego działalności oraz znaczenia. W tym miejscu należy zauważyć, iż hagiografia prawosławna i rzymskokatolicka niekiedy podaje rozbieżne dane dotyczące tej samej postaci, w szczególności różne daty związane z wydarzeniami z ich życia. Ponieważ jednak niniejsza praca poświęcona jest świętym czczonym przez Cerkiew prawosławną (co nierzadko nie wyklucza ich kultu również w Kościele rzymskokatolickim), z reguły podawane są dane przekazywane przez hagiografię i tradycję prawosławną, tylko niekiedy odwołując się do wiadomości zaczerpniętych z hagiografii zachodniej. Zasadnicza część biogramu z zasady kończy się datą zaliczenia danej osoby do grona świętych (jeśli miała miejsce formalna kanonizacja) i ewentualnie dalszymi losami doczesnych szczątków oraz miejscem ich obecnego pobytu. Niekiedy towarzyszą temu dane w jakich intencjach wierni zwracają się do danego świętego z modlitwami. Całość zamyka informacja o typach ikonograficznych przedstawień świętego. Ponieważ prawosławne ikony są z reguły dziełami bezimiennymi, powstającymi w ciszy celi czy pracowni, pracami będącymi w istocie rzeczy kopiami pierwowzorów, stanowiącymi jakby autentyczny dorobek całej Cerkwi i tylko z rzadka można mówić o ich autorstwie, stąd jedynie w nielicznych przypadkach, podawane są imiona (nazwiska) ich twórców.

Nawet mało wnikliwy Czytelnik od razu zauważy w pracy brak opisu postaci Marii, Matki Bożej. Nie jest to bynajmniej dziełem przypadku. W prawosławnej hagiografii i ikonografii Bogarodzica zajmuje wyjątkowe, poczesne miejsce. Jest ona najświętszą spośród wszystkich świętych zrodzonych przez człowieka, a Jej wizerunek wraz z wyobrażeniami Chrystusa tworzy harmonijną całość. Oddając Jej szczególną cześć, Cerkiew widzi w Niej nie tylko Matkę Boga, ale również Matkę ludzi, a w kierowanych do Niej modlitwach nie prosi "módl się za nas do Boga", lecz "zbaw nas". O nieporównywalnej z żadnym innym świętym roli Bogarodzicy w Cerkwi świadczy również wielość Jej ikon. Z racji na taką szczególną rolę Matki Bożej postanowiłem nie umieszczać Jej w niniejszej pracy, traktując zarówno życie Bogarodzicy jak i Jej przedstawienia ikonograficzne jako temat zupełnie oddzielny, niezwykle obszerny, nie dający się omówić w skrótowej formie na stronach niniejszego "Leksykonu".

 

 


 

  • Święci Cerkwi - pojęcie świętości

Słowo "świętość" pochodzi od hebrajskiego "kadosz" i jest odpowiednikiem greckiego "hagios" oraz łacińskiego "sanctus". W Starym Testamencie wszystkie te terminy były stosowane w odniesieniu do Boga, ludzi i rzeczy. W tym drugim przypadku oznaczają kogoś lub coś uświęconego, wydzielonego, oddanego na służbę Bogu, niekoniecznie równoznacznego z wysokim poziomem moralnym. Przymiotnik "święty" jest używany jako termin religijny, który w odniesieniu do bóstwa, zawsze jest równoznaczny z pojęciem "boski". Świętość jest więc odróżniającą cechą Boga, Którego już same imię jest święte.

W Nowym Testamencie termin "święty" używany jest w kilku różnych odniesieniach. Świętym nazywany jest Bóg, Duch Boży oraz Chrystus. Równie często (szczególnie w listach apostoła Pawła) termin ten stosuje się w odniesieniu do chrześcijan, nawiązując tym samym do starotestamentowego wydźwięku słowa. Świętymi nazywani są ludzie, którzy zostali uczynieni takimi dzięki zbawiennemu działaniu Boga w Chrystusie i powołani do prawego i czystego życia.

W pierwszych wiekach chrześcijaństwa termin "święty" stosowany wobec ludzi odnosił się do pewnej zbiorowości. Z czasem jego zakres zawęził się do określonej kategorii wiernych, którzy "zasnęli w Panu", do męczenników i pierwszych mnichów. Równocześnie określenie to zaczęto stosować indywidualnie, szczególnie wobec biskupów. W końcu termin święty" stał się wyrazem czci i szacunku odnoszącym się wyłącznie do osób zdecydowanie wyróżniających się od swych współwyznawców stopniem poświęcenia się Chrystusowi. Jednocześnie nadanie go stawało się swego rodzaju zaleceniem oddawania im publicznej czci.

 

 


 

  • Święci Cerkwi - kanonizacja

Starożytna Cerkiew nie znała specjalnego procesu zaliczenia do grona świętych, obecnie zwanego kanonizacją. Matkę Bożą i apostołów przyjęto za świętych na mocy powszechnej zgody. Wczesnych męczenników spontanicznie za świętych uznawali wierni, którzy byli świadkami ich cierpień. Podobnie było w przypadku wczesnych wyznawców. Wystarczyło samo wpisanie imienia świętego do kalendarzy (martyrologiów, menologiów, synaksarionów), które odbywało się za powiadomieniem lub na polecenie miejscowego biskupa.

Z powodu praktycznie niekontrolowanej, szybko zwiększającej się liczby świętych, poczynając od V w. władze cerkiewne zaczęły starać się przejmować nad tym pieczę. W celu uniknięcia oddawania czci wątpliwym świętym wprowadzono konieczność uzyskania uprzedniej zgody biskupa na dedykowanie świętemu nowej świątyni. Miejscowy hierarcha dokonował więc formalnie aktu kanonizacji przez udzielenie zezwolenia na obchodzenie uroczystości religijnych lub święta na cześć zmarłej osoby, cieszącej się znacznym kultem. Jednocześnie miejscowe (mające zasięg monasteru czy diecezji) tradycje często rozszerzały się i obejmowały coraz to nowe miejsca, a z czasem obejmowały całą Cerkiew. Była to swego rodzaju nieformalna kanonizacja, wynikająca z długiej tradycji kultu.

Po jakimś czasie spontaniczny kult świętego stopniowo był ujmowany w ściślejsze normy kanoniczne. Od X w., w celu nadania większego autorytetu, na Zachodzie kanonizacja zaczęła przechodzić w ręce biskupów Rzymu. Powstał oficjalny obrzęd kanonizacji, polegający na tym, iż materiały do niej zbierane były lokalnie, a zaliczenie do grona świętych odbywało się centralnie. W Kościele rzymskokatolickim procedura kanonizacyjna sformalizowała się wcześniej niż w Cerkwi prawosławnej i miała bardziej rygorystyczny charakter. Tak kształtował się proces kanonizacji formalnej.

Jej przeprowadzanie prowadziło do stopniowego porządkowania i unifikacji kalendarza zawierającego imiona świętych. Za cesarza Bazylego (976-1025) sporządzono pełny spis wszystkich świętych czczonych na obszarze Cesarstwa Bizantyjskiego. Stał się on podstawą "Pocztu świętych Cerkwi Konstantynopolitańskiej", który wszedł do wykazu świętych Ławry Kijowsko-Pieczerskiej, a poprzez niego do "Pocztu świętych Cerkwi ruskiej".

Zasady kanonizacji formalnej wypracowane w Cerkwi konstantynopolitańskiej w ogólnych zarysach przyjęły się w Cerkwi ruskiej. Podstawowym kryterium zaliczenia do grona świętych były: świętość życia, dar czynienia cudów zarówno za życia jak i po śmierci oraz w niektórych przypadkach zachowanie się nierozłożonego ciała.

Prawo kanonizacji świętych lokalnych i diecezjalnych przysługiwało biskupowi diecezjalnemu, zobowiązanymi do powiadomienia o tym swego metropolity, którego zgoda mogła mieć nawet formę ustnego błogosławieństwa. Z kolei prawo kanonizacji świętych ogólnocerkiewnych należało do zwierzchnika danej Cerkwi przy udziale soboru Jej hierarchów. W monasterze zaś oddawanie czci ascetom mogło być zapoczątkowane decyzją rady starców.

Po zbadaniu życia kandydata na świętego, stanu jego relikwii i cudów przy nich występujących ustalano dzień powszechnego, oficjalnego wyniesienia do chwały wiecznej i wpisywano jego imię do kalendarzy świętych. Sporządzane przy tym było specjalne nabożeństwo ku jego czci, wykonywano ikonę i spisywano żywot.

Mająca miejsce w pierwszych wiekach chrześcijaństwa odmienna od dziś obowiązującej procedura zaliczania do grona świętych sprawiła, iż w obecnych kalendarzach Cerkwi prawosławnej poza świętymi, którzy przeszli formalną kanonizację, istnieje wielu (a nawet wiekszość), co do których brak jest formalnych dokumentów zaliczenia ich do grona świętych, a w związku z tym i dat ich kanonizacji.

W odróżnieniu od Cerkwi prawosławnej, w której zaliczenie do grona świętych czczonych powszechnie i lokalnie określa się tym samym terminem "kanonizacja", Kościół rzymskokatolicki zna dwa odmienne określenia rozróżniające akty kościelne, na mocy których zmarły staje się obiektem kultu. Terminem "kanonizacja" określa się tu tylko zaliczanie w poczet świętych, dozwalające na kult w całym Kościele, zaś zaliczenie do grona świętych czczonych lokalnie (w danym kraju lub regionie) jest beatyfikacją. Tym samym osoby kanonizowane otrzymują tytuł świętego, a beatyfikowane błogosławionego. Tymczasem znaczenie terminu "błogosławiony" w Cerkwi prawosławnej (szczególnie Ruskiej) jest inne. Oznacza on świętych saloitów, potocznie zwanach szaleńcami Chrystusowymi lub obłąkańcami Chrystusowymi.

Kanonizowani święci (nieformalnie bądź formalnie), których imiona znajdują się w cerkiewnych kalendarzach nie są jedynymi świętymi w ścisłym rozumieniu tego słowa. Wierni wierzą, iż istnieją niezliczeni święci, ludzie świętego życia, nieznani z imienia asceci, którzy nigdy nie byli i nie będą kanonizowani. Ich imiona znane są jedynie bliskim, a w pełni tylko Bogu. Im to, tym którzy opuścili już świat i obecnie są już w niebie, Cerkiew oddaje cześć w dniu Wszystkich Świętych, w pierwszą niedzielę po Pięćdziesiątnicy.

 

 


 

  • Święci Cerkwi - kategorie i tytuły

W swych dziejach chrześcijaństwo wykształciło wiele kategorii świętości. Święci wywodzili się z różnych grup społecznych i pełnili wielorakie funkcje. Biorąc pod uwagę ich życie, działalność oraz sposób w jaki ponieśli śmierć, możliwe jest stworzenie pewnej struktury przedstawiającej kategorie i podkategorie świętości. Poza tym, niezależnie od hierarchii, świętym nadaje się też tytuły wyróżniające ich spośród innych i zwykle podnoszące ich rangę i znaczenie.

Kościół prawosławny wyróżnia następujące kategorie świętych (oraz tytuły odnoszące się tylko do jednej kategorii):

Prorocy/prorokinie (proroki/proroczicy) - święci żyjący przed przyjściem Jezusa Chrystusa, którzy natchnieni Świętym Duchem przepowiadali (prorokowali) rzeczy przyszłe (przyszłość), głównie dotyczące Zbawiciela.
* Poprzednik Pański (Priedtiecza Gospodień) - tytuł przysługujący największemu z proroków - Janowi Chrzcicielowi, którego działalność bezpośrednio poprzedzała przyjście Jezusa Chrystusa.

Apostołowie (apostoły) - najbliżsi uczniowie Jezusa Chrystusa, których za Swego życia wysyłał w celu głoszenia Słowa Bożego, a po Zstąpieniu na nich Świętego Ducha szerzyli wiarę chrześcijańską w różnych krajach.
* Pierwsi wśród zwierzchnich (pierwowierchownyje) - tytuł przysługujący jedynie dwóm czołowym apostołom: Piotrowi i Pawłowi.
* Pierwszy powołany (pierwozwannyj) - tytuł przysługujący tylko apostołowi Andrzejowi, jako pierwszemu powołanemu przez Chrystusa uczniowi.
* Ewangeliści (jewangielisty) - tytuł przysługujący apostołom będący jednocześnie autorami jednej z czterech Ewangelii, tj. apostołom Mateuszowi, Markowi, Łukaszowi i Janowi.

Męczennicy/męczennice (muczeniki, muczenicy) - święci, którzy za wiarę w Jezusa Chrystusa byli poddawani torturom i ponieśli męczeńską śmierć.
* Pierwsi męczennicy (pierwomuczeniki) - tytuł przysługujący świętym, którzy ponieśli śmierć za Chrystusa jako pierwsi; tytuł ten przysługuje wyłącznie arcydiakonowi Stefanowi i równej apostołom Tekli.
* Wielcy męczennicy/Wielkie męczennice (wielikomuczeniki, wielikomuczenicy) - tytuł odnoszący się do świętych, którzy za wiarę w Jezusa Chrystusa ponieśli śmierć, uprzednio będąc poddanymi wyjątkowym torturom i cierpieniom (np. Anastazja, Barbara, Jerzy Zwycięzca, Katarzyna, królowa gruzińska Ketewań, uzdrowiciel Pantelejmon).
* Stratelatesi (stratiłaty) - tytuł wojskowym męczennikom za wiarę Chrystusową, niekiedy będący integralną częścią imienia świętego, np. męczennik Andrzej, wielki męczennik Teodor.
* Cierpiętnicy (strastotierpcy) - tytuł przysługujący męczennikom, którzy cierpieli od swych współwyznawców.

Święci biskupi (swiatitieli) - święci posiadający najwyższe święcenia kapłańskie. Zależnie od zajmowanego stanowiska i pełnionej funkcji nazywani są patriarchami, metropolitami, arcybiskupami, biskupami.
* Powszechni nauczyciele (wsielenskije uczitieli) - tytuł przysługujący tylko wielkim nauczycielom starożytnej Cerkwi: Bazylemu Wielkiemu, Grzegorzowi Teologowi i Janowi Złotoustemu.

Święci kapłani (prawiednyje) - bogobojni kapłani (prezbitrzy i diakoni) nie będący zakonnikami, którzy swym życiem i poświęceniem Bogu osiągnęli świętość.

Święci mnisi/święte mniszki (prepodobnyje) - bogobojni ludzie, którzy trwając w dziewictwie, w odosobnieniu od doczesnego świata, prowadząc surowe zakonne życie, osiągnęli świętość.
* Pustelnicy (pustynniki) - święci przebywający w pustelniach, którzy zamknięci w swej celi lub pieczarze, pozostawiają jedynie otwór na podanie niezbędnego pożywienia, by w samotności przebywać na modlitwie z Bogiem. (np. Antoni Wielki, Makary Wielki Egipski)
* Stylici (stołpniki) - święci, głównie mnisi, którzy poświęcając się Bogu, spędzali życie na wysokich skalnych słupach. (np. Daniel, Nikita, Symeon)

Święci władcy (błagowiernyje) - święci mężczyźni i kobiety sprawujący świecką władzę nad innymi ludźmi. Zależnie od zajmowanego stanowiska nazywani są: książętami, wielkimi książętami, królami, carami, cesarzami.

Błogosławieni (jurodiwyje, gr. salos - chwianie się) - saloici, potocznie zwani szaleńcami Chrystusowymi (lub obłąkańcami Chrystusowymi), ludzie świadomie i celowo pozorujący wobec otaczającego świata swoją głupotę, brak rozsądku, zachwianie umysłu objawiające się paradoksalnym postępowaniem i zachowaniem, narażające te osoby na kpiny, szykany, obelgi i pobicie (np. Andrzej Konstantynopolitański, Bazyli Moskiewski, Ksenia z Petersburga).

Niewiasty niosące wonności (żeny mironosicy, gr. myrophoros) - święte niewiasty usługujące przy Jezusie Chrystusie: Joanna, Maria Kleofasowa, Maria Magdalena, Marta z Betanii, Maria z Betanii, Salome i Zuzanna.

Bezsrebrnicy (biessrebrenniki) - święci, którzy wsławili się swą bezinteresownością w służbie bliźnim, polegającą głównie na nieodpłatnym leczeniu chorób ducha i ciała. (w tym Kosma, Damian, Pantelejmon).

Sprawiedliwi (prawiednyje) - święci żyjący zgodnie z prawdą Bożą, którzy osiągnęli świętość nie w życiu zakonnym lecz codziennym, świeckim; należą do nich zarówno święci starotestamentowi (prorokini Anna, Joachim, Noe, Hiob Cierpiętnik) jak i nowotestamentowi.
* Praojcowie (praotcy) - pierwsi na ziemi Sprawiedliwi, prarodzice rodu ludzkiego (Adam, Noe, Abraham)

Święci (swiatyje) - osoby uznane przez Cerkiew za święte, lecz nie dające się zakwalifikować do innych kategorii świętości.

Archaniołowie (archangieły) - nazwa wyższego chóru aniołów, spełniających wobec ludzi szczególne posłannictwo w historii zbawienia, polegające na głoszeniu Dobrej Nowiny i otwieraniu tajemnic wiary. Do grona archaniołów należy siedem aniołów, w tym Michał, Gabriel i Rafał.

Niektórzy święci mogą być zaliczani do dwóch lub nawet trzech kategorii, np. prorok i król izraelski Dawid; mnich i męczennik (prepodobnomuczenik) Atanazy Brzeski, wielka księżna, mniszka i męczennica Elżbieta, mnich i wyznawca Izaakiusz Dalmatycki; mnich i błogosławiony Józef Zaonikijowski; biskup Kition i sprawiedliwy Łazarz, książę czernihowski, męczennik i wyznawca Michał; metropolita kijowski i męczennik (swiaszczennomuczenik) Włodzimierz, itd.).

Poza tym w prawosławnej hagiografii występują uniwersalne tytuły, tj. nadawane świętym niezależnie od kategorii. Najczęściej występujące z nich to:

Równi apostołom/równe apostołom (rawnoapostolnyje) - tytuł nadawany świętym nie będącym bezpośrednimi, najbliższymi uczniami Jezusa Chrystusa, którzy na podobieństwo apostołów krzewili wśród pogan (i innowierców) wiarę Chrystusową i głosili Królestwo Boże na ziemi, osiągając w swej pracy wielkie rezultaty. Tytuł ten przysługuje świętym różnych kategorii, np.: władcom (np. cesarz Konstanty, cesarzowa Helena, król bułgarski Borys, wielki książę Włodzimierz, wielka księżna Olga, książę wielkomorawski Rościsław), hierarchom (np. arcybiskup Moraw i Panonii Metody, arcybiskup japoński Mikołaj), mnichom (np. Cyryl, Nahum z Ochrydy), męczennikom (np. Tekla), świętym bez kategorii (np. Maria Magdalena, Nina).

Wielcy (wielikije) - tytuł nadawany bardzo zasłużonym świętym, stający się integralną częścią ich imienia (np. arcybiskup aleksandryjski Atanazy, arcybiskup Cezarei Kapadockiej Bazyli, cesarz Konstantyn, mnich Makary Egipski, mnich Onufry, mnich Pachomiusz).

Teolodzy (bogosłowy) - tytuł nadawany największym teologom, stający się integralną częścią ich imienia (posiadają go wyłącznie: apostoł i ewangelista Jan, Symeon Nowy, arcybiskup konstantynopolitański Grzegorz).

Wyznawcy (ispowiedniki) - tytuł nadawany świętym, którzy za wiarę w Jezusa Chrystusa byli poddawani torturom lecz zmarli w pokoju w wyniku doznanych cierpień, niekiedy stający się integralną częścią ich imienia (np. biskup paryjski Bazyli, metropolita Mytileny, mnich Maksym, arcybiskup suroski Stefan).

Miłościwi (miłostiwyje) - tytuł nadawany świętym, którzy położyli największe zasługi na polu dobroczynności, często stający się integralna częścią ich imienia (np. biskup florencki Bonifacy, sprawiedliwy Filaret, patriarcha aleksandryjski Jan, biskup Noli Paulin).

Napiętnowani (naczertannyje) - tytuł nadawany Wyznawcom, którym podczas zadawanych tortur wypalano i rysowano na twarzy oraz ciele piętna (np. mnich Teofan Wyznawca Sigriański, mnich konstantynopolitański Teodor).

Uzdrowiciele (celitieli) - tytuł nadawany świętym, którzy położyli wielkie zasługi w (nieodpłatnym) leczeniu ludzi (np. Panteleon).

Cudotwórcy (czudotworcy) - tytuł świętych, którzy otrzymali od Boga dar czynienia cudów, polegający głównie na uzdrawianiu chorych, wyganianiu złych mocy, itp.

Prawowierni (prawowiernyje) - tytuł nadawany świętym wyróżniającym się prawością niesienia swej posługi (np. cesarz Justynian).

Nauczyciele Słowian (uczitieli słowienskije) - tytuł przysługujący wyłączenie świętym Cyrylowi i Metodemu, jako prowadzącym apostolską pracę wśród Słowian.

Oświeciciele (proswietitieli) - tytuł zadawany świętym, którzy jako pierwsi głosili Słowo Boże w danym kraju lub narodzie (Grzegorz w Armenii, Nina w Gruzji, Innocenty na Syberii i w Ameryce, Mikołaj Kasatkin w Japonii).

Inne bardziej znane tytuły nadawane świętym związane są głównie z ich zawodem lub zajęciem, np.: Pisarz Ikon (Andrzej Rublow), Pieśniarz (Roman), Ogrodnik (Fokas, Konon), Hymnograf (Józef), Kronikarz (Nestor), itd. lub wiekiem: Dzieciątko (Artemiusz Wierkolski, Gabriel Zabłudowski).

 

 


 

  • Święci Cerkwi - ikonografia

Postacie świętych od początku stanowiły niewyczerpane źródło nie tylko inspiracji duchowej ale i artystycznej - ikonograficznej. Ikonografia hagiograficzna wykształciła właściwy sobie język, poprzez który wypowiada osobę świętego, przedstawia fragmenty z jego życia, wyraża jego duchowość i prezentuje działalność.

Dlatego też nieodzowne stało się ujęcie w pracy opisów sposobów przedstawiania świętych w prawosławnej ikonografii. Z reguły podawane są wizerunki typowe, najczęściej spotykane, najbardziej odpowiadające długoletniej tradycji. Nie wyklucza to jednak istnienia innych wariantów ikon danego świętego, mniej lub bardziej odbiegających od przyjętego kanonu, zwykle sporządzonych pod wpływem różnych zewnętrznych tendencji. Poza tym niejednolite bywają przedstawienia ikonograficzne świętych powstałe w różnych tradycjach, spośród których na pierwszym planie znajduje się tradycja bizantyjska i ruska.

Wyobrażenia świętych pojawiły się już we wczesnym chrześcijaństwie, zarówno na Wschodzie jak i na Zachodzie. Dla identyfikacji postaci sztuka zachodnia zaczęła stosować atrybuty, którymi są zarówno symbole jak i przedmioty. Mają one charakter indywidualny (z genezą historyczną, legendarną, nawiązującą do narzędzi męczeństwa, cech osobistych czy cnót świętego bądź nawet etymologii jego imienia) bądź ogólny, przysługujący pewnej grupie osób.

W przeciwieństwie do sztuki zachodniej, w tradycji wschodniej atrybuty w wyobrażeniach świętych nie były i nie są tak powszechnie stosowane. Niezbyt liczne indywidualne występują zazwyczaj przy niektórych, najbardziej znanych czy zasłużonych świętych: apostołach Piotrze i Pawle, ewangelistach oraz w pewnych innych przypadkach (szczególnie na ikonach powstających w czasach bardziej nam współczesnych), zaś atrybuty ogólne głównie przy najbardziej znanych Ojcach Cerkwi czy męczennikach.

W Cerkwi prawosławnej identyfikacji świętych dokonuje się przede wszystkim poprzez napisy zawierające na ogół skrót imienia, a także zaliczenie świętego do określonej kategorii. Stąd nierzadko stosuję wyrażenia: "typ świętego biskupa" (brodatego mężczyzny w liturgicznych biskupich szatach, zwykle z prawą dłonią złożoną w błogosławieństwie), "typ męczennika/męczennicy" (mężczyzny lub kobiety zwykle w czerwonych szatach, z krzyżem w ręce), "typ świętego mnicha"(brodatego starca w mniszych szatach, zwykle ze zwojem w dłoni lub modlitewnie złożonymi rękoma), "typ proroka" (mężczyzny w długim proroczym płaszczu, sandałach i zwojem w dłoni), itd.

Poza tym, w celu umożliwienia rozpoznania tej czy innej postaci na ikonach, przy opisach przedstawień podano, zdawałoby się na pierwszy rzut oka mało istotne szczegóły dotyczące ich wyglądu, jak wzór i kolor szat, nakrycie głowy, układ włosów czy brody, itp. Bardzo często jest to (poza napisem) jedynym wyróżnikiem świętego.

Równocześnie dla ułatwienia identyfikacji świętych czczonych zarówno przez Cerkiew prawosławną jak i Kościół rzymskokatolicki, posiadających w obu tradycjach swoje wizerunki, wspomniane są najczęściej spotykane atrybuty świętych charakterystyczne dla sztuki zachodniej.

 

 

[źródło: www.cerkiew.pl]

 

«Ja jestem dobrym pasterzem. Dobry pasterz daje życie swoje za owce. Najemnik zaś i ten, kto nie jest pasterzem, do którego owce nie należą, widząc nadchodzącego wilka, opuszcza owce i ucieka, a wilk je porywa i rozprasza. Najemnik ucieka dlatego, że jest najemnikiem i nie zależy mu na owcach.
Ja jestem dobrym pasterzem i znam owce moje, a moje Mnie znają, podobnie jak Mnie zna Ojciec, a Ja znam Ojca. Życie moje oddaję za owce. Mam także inne owce, które nie są z tej owczarni. I te muszę przyprowadzić i będą słuchać głosu mego, i nastanie jedna owczarnia i jeden pasterz.
Dlatego miłuje Mnie Ojciec, bo Ja życie moje oddaję, aby je potem znów odzyskać. Nikt mi go nie zabiera, lecz Ja od siebie je oddaję. Mam moc je oddać i mam moc je znów odzyskać. Taki nakaz otrzymałem od mojego Ojca.» [J 10,11-18]

Παντοκρατωρ


Motyw Deesis (z gr.Δεομαι)

ikona Wszystkich Św.




Troparion Wszystkich Świętych:

W całym świecie, krwią Twoich męczenników, jak purpurą i bisiorem, upiększa się Twój Kościół; przeto woła do Ciebie Chryste Boże: Twemu ludowi ześlij Twoje łaski, daj pokój Twemu dziedzictwu, i naszym duszom wielkie miłosierdzie.


„Krzyżowi Twojemu kłaniamy się Władco, i Święte Zmartwychwstanie Twoje sławimy”

"Muszą istnieć również tacy ludzie, którzy modlą się za tych, co nie modlą się wcale."
Victor Hugo
ikona_2 (10).jpg